FMN: Bashkitë nuk mbulojnë dot shpenzimet, duhen taksa më të larta mbi pronat dhe të ardhurat

12-10-2026

FMN rekomandon një reformë të thellë të sistemit të financimit të bashkive në Shqipëri, duke propozuar rishikimin e lehtësive fiskale për banesën e parë, rritjen e taksave për transferimin e pronës dhe mundësinë e vendosjes së një takse shtesë vendore mbi të ardhurat personale.

Sipas FMN-së, të ardhurat që bashkitë sigurojnë nga burimet e tyre mbulojnë vetëm rreth gjysmën e shpenzimeve vendore, duke krijuar varësi të konsiderueshme nga financimet e qeverisë qendrore.

Rekomandimet përfshihen në raportin e asistencës teknike të FMN-së, të titulluar “Drejt një kuadri të qëndrueshëm dhe efikas të financimit të pushtetit vendor”, të përgatitur në qershor 2026 dhe të publikuar së fundmi.

Sipas raportit, modeli aktual i financimit të 61 bashkive shqiptare mbetet i fragmentuar, ndërsa të ardhurat e tyre janë të pamjaftueshme për të përballuar të gjitha përgjegjësitë që kanë në ofrimin e shërbimeve publike dhe realizimin e investimeve infrastrukturore.

Megjithëse pesha e të ardhurave të pushtetit vendor ndaj të ardhurave totale publike është rritur nga 9 në 14 për qind gjatë dekadës së fundit, të ardhurat e veta të bashkive vijojnë të mbulojnë vetëm rreth gjysmën e shpenzimeve.

FMN vlerëson se kjo situatë kufizon autonominë financiare të pushtetit vendor dhe krijon pabarazi të konsiderueshme ndërmjet bashkive, duke ndikuar në aftësinë e tyre për të financuar shërbimet dhe projektet infrastrukturore.

Rishikimi i lehtësive për banesën e parë dhe taksimi sipas vlerës së tregut

Një nga rekomandimet kryesore të FMN-së lidhet me reformimin e taksës mbi pasurinë e paluajtshme, e cila, sipas ekspertëve, duhet të shndërrohet në burimin kryesor dhe më të qëndrueshëm të financimit të bashkive.

Raporti rekomandon përshpejtimin e kalimit drejt një sistemi taksimi të bazuar në vlerën aktuale të tregut të pronave, në vend të metodave ekzistuese të vlerësimit.

Sipas FMN-së, vlerësimi i veçuar i tokës dhe ndërtesës krijon fragmentim të panevojshëm të bazës tatimore, ndërsa shton mundësitë për kundërshtime dhe ankime nga tatimpaguesit.

Për këtë arsye, ekspertët rekomandojnë krijimin e një metodologjie të unifikuar për vlerësimin e pasurive të paluajtshme, e mbështetur në një regjistër që përditësohet vazhdimisht me çmimet reale të shitjes.

Një tjetër propozim i rëndësishëm lidhet me rishikimin e përjashtimeve dhe lehtësive fiskale që zbatohen aktualisht për pronat.

FMN veçon konkretisht uljen prej 50 për qind të vlerës së tatueshme për apartamentin e parë, duke argumentuar se kjo lehtësi kufizon bazën e taksimit dhe redukton potencialin e mbledhjes së të ardhurave nga bashkitë.

Sipas ekspertëve, lehtësitë e përgjithshme fiskale duhet të zëvendësohen me mekanizma mbështetës që marrin parasysh gjendjen ekonomike të familjeve.

Për kategori që përballen me vështirësi financiare, si pensionistët dhe personat e papunë, FMN propozon mundësinë e shtyrjes së pagesës së taksës së pronës, në vend të aplikimit të zbritjeve të përgjithshme të vlerës së tatueshme.

Ky rekomandim synon zgjerimin e bazës tatimore, duke ruajtur njëkohësisht mekanizma mbrojtës për familjet që kanë vështirësi në përballimin e detyrimeve fiskale.

FMN propozon rritjen e taksave për transferimin e pronës

Një tjetër propozim që mund të ndikojë në tregun e pasurive të paluajtshme është rritja e normave të taksimit për transferimin e pronës.

Sipas FMN-së, përafrimi i këtyre normave me nivelet e krahasueshme të vendeve të Bashkimit Europian mund të krijojë burime shtesë financimi për bashkitë shqiptare.

Ekspertët rekomandojnë që një ndryshim i tillë të shoqërohet me forcimin e mekanizmave kundër shmangies së detyrimeve tatimore, për të garantuar një administrim më efektiv të taksave.

Raporti nuk përcakton një normë konkrete të re për Shqipërinë, por sugjeron që taksimi i transaksioneve të pasurive të paluajtshme të rishikohet në kuadër të reformës së përgjithshme të financave vendore.

Nëse ky rekomandim do të zbatohej, ai mund të sillte ndryshime në kostot fiskale të shitblerjes së pronave, në varësi të normave që do të miratoheshin dhe mënyrës së zbatimit të tyre.

Propozohet një taksë shtesë vendore mbi të ardhurat personale

FMN hedh gjithashtu për diskutim mundësinë e vendosjes, në periudhën afatmesme, të një shtese mbi tatimin mbi të ardhurat personale, e cila do të shërbente si burim financimi për pushtetin vendor.

Sipas raportit, kjo shtesë duhet të zbatohet brenda një intervali të kufizuar normash dhe të administrohet në mënyrë të centralizuar.

Të ardhurat e mbledhura nga kjo taksë do të shpërndaheshin ndërmjet bashkive sipas vendbanimit të tatimpaguesve, duke krijuar një lidhje më të drejtpërdrejtë ndërmjet të ardhurave personale dhe financimit të shërbimeve vendore.

Megjithatë, FMN përcakton një kusht të rëndësishëm për realizimin e kësaj reforme: eliminimin e regjimeve preferenciale të taksimit për personat fizikë tregtarë dhe kontraktorët e pavarur.

Sipas ekspertëve, harmonizimi i trajtimit tatimor dhe krijimi i një kuadri të koordinuar në nivel kombëtar janë parakushte për ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm të taksimit vendor.

Raporti nuk propozon një përqindje konkrete për shtesën mbi tatimin personal dhe as një afat të përcaktuar për hyrjen e saj në fuqi.

Varësia nga ndërtimi, FMN kërkon uljen graduale të peshës së taksës së ndikimit në infrastrukturë

Një nga dobësitë kryesore të financave vendore, sipas FMN-së, është varësia e lartë e bashkive nga një numër i kufizuar taksash, veçanërisht nga taksa e ndikimit në infrastrukturë.

Kjo taksë, e lidhur drejtpërdrejt me aktivitetin e ndërtimit, gjeneron të ardhura që mund të luhaten ndjeshëm në varësi të zhvillimeve në tregun e pasurive të paluajtshme.

Për rrjedhojë, bashkitë që mbështeten në një masë të konsiderueshme te të ardhurat nga ndërtimi mund të përballen me vështirësi buxhetore në rast të ngadalësimit të aktivitetit në këtë sektor.

FMN rekomandon që taksa e ndikimit në infrastrukturë të ruhet gjatë periudhës afatmesme, por pesha e saj në financat vendore të reduktohet gradualisht, duke i dhënë më shumë rëndësi taksës periodike mbi pronën.

Njëkohësisht, raporti kërkon që përdorimi i të ardhurave nga kjo taksë të lidhet më qartë me financimin e infrastrukturës së nevojshme si rezultat i zhvillimeve të reja ndërtimore.

Ekspertët rekomandojnë gjithashtu konsolidimin e tarifave të shumta vendore, të cilat aktualisht krijojnë një sistem të fragmentuar dhe jo gjithmonë transparent për tatimpaguesit.

Transfertat nga qeveria nuk garantojnë shpërndarje të barabartë të fondeve

Përveç ndryshimeve në sistemin e taksave, FMN kërkon reformimin e mënyrës së shpërndarjes së fondeve nga buxheti i shtetit drejt pushtetit vendor.

Sipas raportit, sistemi aktual i transfertave nuk arrin të korrigjojë në mënyrë efektive pabarazitë financiare ndërmjet bashkive.

Granti i pakushtëzuar shpërndahet mbi bazën e një numri të kufizuar treguesish, të cilët nuk pasqyrojnë plotësisht nevojat reale për shpenzime dhe ofrimin e shërbimeve publike.

Ndërkohë, mekanizmi aktual i barazimit fiskal mbetet i kufizuar dhe mbështetet te të ardhurat e realizuara nga bashkitë, në vend që të marrë parasysh kapacitetin e tyre real për mbledhjen e taksave.

Sipas ekspertëve të FMN-së, kjo mënyrë financimi mund të dobësojë stimujt që bashkitë të përmirësojnë administrimin fiskal dhe të rrisin të ardhurat nga burimet e veta.

Për këtë arsye, rekomandohet krijimi i një modeli të ri të barazimit fiskal, të bazuar në potencialin tatimor të secilës bashki, ku një rol qendror duhet të ketë baza e taksimit të pasurive të paluajtshme.

FMN kërkon gjithashtu rishikimin e granteve sektoriale, të cilat konsiderohen tepër rigide dhe të mbështetura në kritere të vjetruara.

Sipas raportit, shpërndarja e këtyre fondeve lidhet në mënyrë të theksuar me numrin e popullsisë, pa reflektuar mjaftueshëm ndryshimet në nevojat konkrete për shërbime publike.

Ekspertët sugjerojnë një zhvendosje graduale të burimeve financiare drejt granteve të pakushtëzuara, duke u dhënë bashkive më shumë fleksibilitet në përcaktimin e prioriteteve dhe përdorimin e fondeve.

Propozohet krijimi i një këshilli fiskal për financat vendore

Një tjetër rekomandim i FMN-së lidhet me krijimin ose forcimin e një mekanizmi të pavarur për koordinimin fiskal ndërmjet qeverisë qendrore dhe pushtetit vendor.

Ky mekanizëm mund të marrë formën e një këshilli apo komisioni fiskal, i cili do të raportonte në Parlament dhe do të ofronte analiza të pavarura mbi ndarjen e kompetencave tatimore, nevojat për financim dhe shpërndarjen e burimeve ndërmjet niveleve të qeverisjes.

Qëllimi është ndërtimi i një sistemi më transparent dhe të parashikueshëm, ku përgjegjësitë që u ngarkohen bashkive të shoqërohen me burime të mjaftueshme financiare për realizimin e tyre.

Në vlerësimin përfundimtar, FMN thekson se decentralizimi administrativ në Shqipëri ka avancuar më shpejt sesa decentralizimi fiskal.

Megjithëse bashkitë kanë marrë më shumë përgjegjësi për ofrimin e shërbimeve publike, ato nuk kanë siguruar në të njëjtën masë burime të qëndrueshme financimi.

Rekomandimet e FMN-së synojnë ndryshimin e këtij modeli, duke zhvendosur peshën e financimit vendor drejt taksimit periodik të pasurisë, përmirësimit të administrimit tatimor dhe një shpërndarjeje më të drejtë të transfertave shtetërore.

Megjithatë, një pjesë e masave të propozuara, veçanërisht rishikimi i lehtësive për banesën e parë, rritja e taksave për transferimin e pronës dhe vendosja e një shtese mbi tatimin personal, mund të sjellin detyrime fiskale shtesë për kategori të caktuara qytetarësh dhe biznesesh.

Propozimet e FMN-së mbeten rekomandime për reformimin e sistemit dhe nuk përfaqësojnë ndryshime të miratuara në legjislacionin fiskal shqiptar.

Burimi: ekofin.al